Hoe wordt ondertiteling gemaakt?

De Teletekst-ondertitels van de publieke omroepen komen van de ondertitelafdeling. Die afdeling heeft een legertje mensen in dienst die het werk doen: titelredacteuren heten ze. Ondertitelen van programma's kan op twee manieren:

• off-line, wat gebeurt bij van tevoren opgenomen programma's.
• on-line bij live uitgezonden programma's.

off-line
De titelredacteur heeft een videoband van het programma met een tijdcode. Met behulp van een computer zet hij de ondertiteling op die band. Dat is een secuur werkje. Je mag natuurlijk geen spelfoutje maken en bovendien moeten de ondertitels bij de scène horen. Als in een programma snel gepraat wordt, wordt de tekst samengevat. Zo heb je als kijker de tijd om én te lezen én het beeld te bekijken. Anders zou je alleen maar aan het lezen zijn. Behalve tekst, zoals je van de 'gewone' ondertiteling kent, maakt de titelredacteur ook gebruik van kleurcodes om verschillende sprekers te onderscheiden, want doven en slechthorenden horen de stemmen natuurlijk niet. Ook worden bepaalde geluiden in de ondertiteling gezet, bijvoorbeeld TELEFOON RINKELT of VOETSTAPPEN KLINKEN. Aan het ondertitelen van een programma van een half uur, besteden de titelredacteuren bijna een dag.

on-line of live
Live ondertitelen is een pittig karweitje voor de titelredacteuren. Ze werken met zijn tweeën tegelijk: de een luistert naar het gesproken commentaar en vat dat samen met een keurige zin. De ander zit op een speciaal toetsenbord vliegensvlug die zin in te typen. Dan nog een druk op de knop en de ondertitel vliegt zo de ether in. Soms wordt de functie van redacteur en velotypist in één persoon gecombineerd. Reken maar dat dat pezen is.
Een andere manier van live ondertitelen wordt bij het journaal gebruikt. De omroep zet de autocue-teksten - waar de nieuwslezer vanaf leest - direct in de ondertitelbalk. Alleen als de journaallezer van zijn tekst afwijkt, is er een probleempje...
De nieuwste ontwikkeling is het gebruik van automatische spraakherkenning. Daarbij wordt de velotypist vervangen door een computer met spraakherkenningsoftware die is afgestemd op de redacteur. Deze spreekt de gewenste tekst in, die vervolgens door de computer in de ondertitelbalk wordt gezet. Deze werkwijze bij ondertiteling is pas relatief kort mogelijk, de Publieke Omroep is er medio 2004 op experimentele basis mee begonnen.