Spraakafzien en liplezen
Bij slechthorendheid is het niet perse zo dat zacht geluid niet wordt gehoord; doordat verschillende toonhoogtes in meer of mindere mate uitvallen kan spraak vervormd gehoord worden. Spraak wordt meestal wel gehoord maar niet verstaan. Naast hulpmiddelen als het hoortoestel en huisaanpassingen kan spraakafzien, ofwel liplezen een belangrijke ondersteuning bieden bij het spraakverstaan. Datzelfde geldt voor NmG: Nederlands met Gebaren.
Nederlands met Gebaren (NmG)
Nederlands met Gebaren, of kortweg NmG, is gesproken Nederlands ondersteund met gebaren. Bij NmG blijf je gewoon Nederlands praten en worden de belangrijkste woorden ondersteund met gebaren. NmG maakt dus het gesproken Nederlands visueel. Lees meer over NmG op Hoorwijzer.
Het mondbeeld
Het woord ‘liplezen’ is wat ongelukkig gekozen; niet alleen naar de lippen kijken geeft informatie, ook de gezichtsuitdrukking en de (ondersteunende) gebaren die iemand gebruikt. Het aflezen van spraak betekent niet letterlijk het gesprek kunnen lezen; we kunnen slechts groepen mondbeelden zien die onderling van elkaar te onderscheiden zijn. Binnen 1 mondbeeld zijn de klanken verwisselbaar. Dit betekent dat slechts een deel van de informatie die met het gehoor gemist wordt, wordt aangevuld d.m.v. liplezen.
We onderscheiden 8 groepen mondbeelden:
- p-b-m: lippen op elkaar bv. paard-baard-maart
- f-v-w: onderlip tegen boventanden bv. fel-vel-wel
- t-d-n-l; tong achter boventanden bv. teen-deen-neen-leen
- k-g-h-r; tong omhoog achter in de mond bv. kaas-gaas-haas-raas
- a-aa; mond open bv. bal-baal
- oo-oe-uu-o-u; de mond is rond bv. boor-boer-buur
- ee-e-ie-i; de mond is breed bv. beest-best en vies-vis
- samengestelde klanken bv. ooi-eeuw etc.
Spraakafzientraining
In de praktijk is gebleken dat mensen die gewend zijn te kijken, ofwel visueel aangelegd zijn, het spraakafzien sneller onder de knie krijgen dan mensen die meer op luisteren, dus auditief ingesteld zijn. In het algemeen kan gesteld worden dat het spraakverstaan door spraakafzientraining met meer dan 20% toeneemt. Het lezen van klanken maar ook het zelf goed uitspreken wordt in groepsverband getraind tijdens de groepsbehandeling spraakafzien. Ook het belang van ondersteunende gebaren en gezichtsmimiek wordt behandeld.
De voordelen van oefenen in groepsverband zijn o.a.:
- Contact met lotgenoten en het uitwisselen van ervaringen
- Het oefenen met verschillende mondbeelden
- Het sociale aspect; samen spraakafzien oefenen is stimulerend en gezellig.
Cursus groepsbehandeling spraakafzien
In een groepsbehandeling spraakafzien kunt u het liplezen sterk verbeteren. Door het leren toepassen van nieuwe gesprekstechnieken en het leren combineren van wat u hoort en wat u aan mondbeweging, gezichtsexpressie, houding en gebaren ziet. Onder begeleiding van een logopedist leert u deze basistechnieken en oefent u veel met woorden en zinnen uit dagelijkse conversaties. Leren spraakafzien wordt door zorgverzekeraars gezien als een logopedische behandeling. U hebt een verwijzing nodig van uw huisarts of kno-arts. De aard en mate van slechthorendheid heeft geen invloed op de verwijzing. Samen met uw arts bespreekt u of logopedische behandeling nodig is.
Er zijn 2 vormen van behandeling spraakafzien:
- Logopedie (spraakafzien) met groepsbehandeling. Dit kan met meerdere slechthorenden eventueel met partner.
- Logopedie (spraakafzien)- behandeling individueel, eventueel met partner. De individuele behandeling is een “gewone” logopedische behandeling van 30 minuten. Logopedische behandeling zit in het basispakket van de zorgverzekering en wordt volledig vergoed als u verzekerd bent en een verwijzing heeft zoals hierboven omschreven.
Elk van deze behandeling heeft een eigen code voor de zorgverzekering, dus het is belangrijk dat het goed op de verwijzing staat. Individuele behandelingen kennen (nog) geen beperking (30 minuten). Voor een groepsbehandeling geldt doorgaans een tijdsduur van 20 uur met sessies van minimaal 1 uur. Dit is echter afhankelijk van de afspraken tussen zorgverzekeraar en logopedist en kan dus per zorgverzekeraar verschillen.
Oefengroep spraakafzien
De NVVS- commissie Totale Communicatie organiseert voor leden oefengroepen spraakafzien in afdelingen waarin een oefengroepleidster actief is. Een oefengroep is een goede aanvulling op de logopedische behandeling en heeft naast het verder trainen van het spraakafzien ook een belangrijke functie in het leren omgaan en accepteren van uw hoorproblemen. In sommige groepen wordt ook Nederlands ondersteund met Gebaren aangeleerd (NmG).
Voor meer informatie over spraakafzien kunt u contact opnemen met Annemarie Flipse van de NVVS-commissie Totale Communicatie via e-mail totalecommunicatie@nvvs.nl.
Bent u logopedist en biedt u groepslessen spraakafzien aan? Meld u dan aan bij de NVVS!
Download deze vragenlijst, e-mail deze ingevuld naar info@nvvs.nl of retourneer de ingevulde vragenlijst naar NVVS, t.a.v. Commissie Totale Communicatie, Postbus 129, 3990 DC Houten. Bellen mag ook via tel. 030- 6354008. Dan noteren we uw diensten in onze database.